Doanh nghiệp cũng giống như một cơ thể con người, phải khỏe mạnh thì mới có thể vận động, tạo ra năng lượng và phát triển. Chỉ khi vận hành hiệu quả, doanh nghiệp mới có thể tạo doanh số, tăng lợi nhuận, mở rộng tập khách hàng và thị trường. Tuy nhiên, cũng như bất kỳ cơ thể nào, sẽ có lúc doanh nghiệp phát sinh vấn đề hoặc tiềm ẩn những điểm chưa được tối ưu. Nếu những điều đó không được quan tâm đúng mức, không được nhận diện và xử lý kịp thời, thì về lâu dài có thể trở thành mối nguy hiểm đối với chính doanh nghiệp.

Trên thực tế, không ít doanh nghiệp sống trong niềm vui khi thấy doanh thu tăng trưởng đều và thị trường không ngừng mở rộng. Những con số tích cực về lợi nhuận, cùng các khoản lương thưởng và cổ tức hậu hĩnh dễ làm mờ đi những khiếm khuyết trong hệ thống. Trong bối cảnh “ăn nên làm ra” như vậy, rất ít khi doanh nghiệp dừng lại để đặt câu hỏi liệu hệ thống có điều gì chưa ổn hay không. Khác với tư duy “nước đến chân mới nhảy”, các công ty lớn trên thế giới thường tiếp cận quản trị một cách chủ động. Thay vì chờ đợi vấn đề bùng phát, họ định kỳ rà soát toàn bộ hệ thống để nhận diện các lỗ hổng quy trình và rủi ro tiềm tàng. Có những vấn đề dù chưa gây ra hậu quả ngay lập tức, nhưng nếu bị lợi dụng hoặc gặp biến động thị trường, chúng hoàn toàn có thể trở thành “gót chân Asin” khiến doanh nghiệp sụp đổ.

Hãy nhìn vào doanh nghiệp tăng 20–30% doanh thu, nhưng lợi nhuận chỉ tăng khoảng 3–5%. Mặc dù lợi nhuận vẫn đủ để chi trả cổ tức cho cổ đông, nhưng con số về doanh thu và lợi nhuận cho thấy một vấn đề cần phải được xem xét nghiêm túc. Tại sao doanh số tăng mà lợi nhuận lại không tăng tương xứng? Chi phí nào đang là những lỗ hổng làm giảm lợi nhuận công ty? Cần tìm ra nguyên nhân và đưa ra giải pháp khắc phục. Và đây chính là công việc của tư vấn quản trị (Management Consulting). Việc tìm ra nguyên nhân gốc rễ và đề xuất các giải pháp khắc phục chính là sứ mệnh cốt lõi của tư vấn quản trị.

Để giải quyết vấn đề cho doanh nghiệp, các chuyên gia tư vấn sẽ thực hiện phỏng vấn nhiều phòng ban khác nhau, tìm hiểu nhiều hồ sơ và đặc biệt là dữ liệu khác nhau trong hệ thống để phân tích dữ liệu chuyên sâu, bóc tách những điểm bất hợp lý trong cấu trúc chi phí. Trên cơ sở các phân tích và chuyên gia tư vấn quản trị sẽ đề xuất ban lãnh đạo với định hướng và kế hoạch cụ thể nhằm khắc phục vấn đề. Trong một số trường hợp, có những phần của hệ thống quản lý cần phải được thiết kế lại hoặc kiểm soát chặt chẽ hơn. Và cứ như vậy, ngay cả khi công ty hoạt động rất tốt, việc “ kiểm tra sức khỏe định kỳ thường xuyên” sẽ giúp lấp lại những lỗ hổng này và giúp cho những công ty này phát triển bền vững hơn, mạnh hơn.

Một câu hỏi được đặt ra là: Nếu các CEO có khả năng vận hành doanh nghiệp tốt như vậy, tại sao không tự giải quyết mà phải nhờ đến tư vấn bên ngoài? Có hai lý do chính như sau.

Lý do thứ nhất là không phải doanh nghiệp nào cũng có sẵn nguồn lực con người với năng lực phân tích tốt, khả năng tiếp cận hệ thống và khai thác nguồn thông tin rộng như các công ty tư vấn quản trị kinh doanh. Đội ngũ tư vấn thường được tuyển chọn rất kỹ, nhiều người xuất thân từ các trường Đại học hàng đầu trên thế giới, có nền tảng học thuật tốt và được đào tạo chuyên sâu. Việc tuyển chọn theo cách này giúp các công ty tư vấn có được nguồn nhân lực chất lượng từ thị trường. Quan trọng hơn, các tổ chức tư vấn này thường được đào tạo, tập trung vào việc phát triển con người theo hướng phân tích chiến lược, nhìn tổng thể hệ thống, chẩn đoán vấn đề, xác định nguồn thông tin cần thiết và đề xuất giải pháp. Trong khi đó, ở nhiều doanh nghiệp sản xuất hay doanh nghiệp thương mại, hoạt động tuyển dụng chủ yếu nhằm lấp đầy các vị trí chức năng. Nhân sự khi vào làm việc sẽ được đào tạo để thực hiện tốt công việc của phòng ban mình: như tài chính, nhân sự, công nghệ thông tin, bán hàng, tiếp thị hay thương hiệu. Tuy nhiên, rất hiếm khi họ có điều kiện được đào tạo bài bản về cách nhìn toàn bộ hệ thống doanh nghiệp, cách phân tích liên chức năng hay cách chẩn đoán và xử lý các vấn đề quản trị ở tầm tổng thể.

Lý do thứ hai, doanh nghiệp cần một tiếng nói trung lập và khách quan. Trong bất kỳ tổ chức nào cũng tồn tại những mâu thuẫn nội bộ, những khác biệt về góc nhìn và ưu tiên giữa các bộ phận. Bộ phận tài chính thường muốn kiểm soát công ty chặt chẽ,  nhưng chính điều đó trong một số trường hợp có thể làm chậm công việc đội ngũ bán hàng. Khi một sai lệch hệ thống mang lại doanh thu ngắn hạn nhưng ẩn chứa rủi ro dài hạn cho doạnh nghiệp. Trong nhiều trường hợp, tiếng nói của người trong cuộc không khách quan bị chi phối bởi “lợi ích nhóm”. Ngay cả khi người đứng đầu đã nhận ra vấn đề, việc truyền đạt một cách khúc chiết và thuyết phục toàn bộ hệ thống cũng không hề dễ dàng. Lúc này, bên tư vấn đóng vai trò là một “quan sát viên độc lập”, đưa ra những nhận định dựa trên dữ liệu khách quan. Tiếng nói từ bên thứ ba mang lại độ tin cậy và sự minh bạch cần thiết, giúp tổ chức gạt bỏ các rào cản cảm tính để đưa ra những quyết định chính xác hơn.

Đó là lý do nhiều doanh nghiệp tìm đến các công ty tư vấn. Những đơn vị này có thể nói ra những điều không hoàn toàn mới với doanh nghiệp, nhưng điểm khác biệt nằm ở chỗ các nhận định đó được đưa ra trên cơ sở dẫn chứng cụ thể, phân tích rõ ràng và từ một vị thế không bị chi phối bởi bất kỳ bộ phận nội bộ hay lợi ích nhóm nào. Tiếng nói của bên thứ ba vì thế có độ tin cậy và tính khách cao hơn, giúp tổ chức nhìn rõ thực trạng và dễ dàng ra quyết định hơn. Trong không ít trường hợp, doanh nghiệp phải cần cho một bên thứ ba để nói ra những điều mà người đứng đầu doanh nghiệp đã cảm nhận từ lâu, nhưng chưa thể chuyển hóa thành một tiếng nói có đủ sức nặng làm thay đổi hệ thống.

Do đó, giá trị của tư vấn quản trị không chỉ dừng lại ở việc đưa ra lời khuyên, mà nằm ở khả năng hiện thực hóa những nhận thức rời rạc thành một bức tranh có cấu trúc, có logic và có tính thực thi cao. Trong thực tiễn quản trị một ý tưởng đúng là chưa đủ; ý tưởng đó phải được đặt đúng bối cảnh, được minh chứng bằng dữ liệu và có đủ sức thuyết phục đội ngũ trong hệ thống. Người làm tư vấn quản trị không chỉ tìm ra “điều đúng đắn”, mà còn “điều đúng đắn” đó được thẩm thấu và thực thi hiệu quả trong tổ chức.

Chính vì vậy, tư vấn quản trị ngày càng trở thành một nhu cầu thiết yếu đối với doanh nghiệp. Không chỉ những doanh nghiệp đang gặp khó khăn mới cần tư vấn quản trị, mà cả những doanh nghiệp đang phát triển tốt cũng cần được kiểm tra, rà soát và tối ưu hệ thống một cách định kỳ. Khi môi trường kinh doanh ngày càng nhiều biến động, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn và yêu cầu về hiệu quả ngày càng cao, giá trị của tư vấn quản trị nằm ở việc giúp doanh nghiệp phát triển không chỉ nhanh hơn, mà vượt trội hơn và bền vững hơn.

TS. Dương Thu, Nhà sáng lập, Viện trưởng SLEADER

Tin bài và ảnh: SLEADER